ट्रान्सफॉर्मर संरक्षकाचा संक्षिप्त परिचय

कन्झर्व्हेटर हे ट्रान्सफॉर्मरमध्ये वापरले जाणारे एक तेल साठवणारे उपकरण आहे. जेव्हा ट्रान्सफॉर्मरवरील भार वाढल्यामुळे तेलाचे तापमान वाढते, तेव्हा तेलाच्या टाकीतील तेलाचा विस्तार करणे हे त्याचे कार्य आहे. यावेळी, गरजेपेक्षा जास्त झालेले तेल कन्झर्व्हेटरमध्ये जमा होते. याउलट, जेव्हा तापमान कमी होते, तेव्हा तेलाची पातळी आपोआप समायोजित करण्यासाठी कन्झर्व्हेटरमधील तेल पुन्हा तेलाच्या टाकीत जमा होते. म्हणजेच, कन्झर्व्हेटर तेल साठवण आणि तेल पुन्हा भरण्याची भूमिका बजावते, ज्यामुळे तेलाची टाकी तेलाने पूर्ण भरलेली राहील याची खात्री होते. त्याच वेळी, ऑइल कन्झर्व्हेटर बसवलेले असल्यामुळे, ट्रान्सफॉर्मर आणि हवा यांच्यातील संपर्क पृष्ठभाग कमी होतो आणि हवेतून शोषलेला ओलावा, धूळ आणि ऑक्सिडाइज्ड तेलाचा मळ ऑइल कन्झर्व्हेटरच्या तळाशी असलेल्या प्रेसिपिटेटरमध्ये जमा होतो, ज्यामुळे ट्रान्सफॉर्मरच्या तेलाच्या ऱ्हासाचा वेग मोठ्या प्रमाणात कमी होतो.

तेल संरक्षकाची रचना: तेल संरक्षकाचा मुख्य भाग हा स्टील प्लेट्सने वेल्ड केलेला एक दंडगोलाकार कंटेनर असतो आणि त्याचे आकारमान तेलाच्या टाकीच्या आकारमानाच्या सुमारे १०% असते. हा संरक्षक तेलाच्या टाकीच्या वरच्या बाजूला आडवा बसवलेला असतो. त्यातील तेल गॅस रिलेच्या कनेक्टिंग पाईपद्वारे ट्रान्सफॉर्मरच्या तेलाच्या टाकीशी जोडलेले असते, जेणेकरून तापमानातील बदलांनुसार तेलाची पातळी मुक्तपणे वर-खाली होऊ शकेल. सामान्य परिस्थितीत, तेल संरक्षकातील तेलाची सर्वात खालची पातळी उच्च-दाब केसिंगच्या उंच केलेल्या सीटपेक्षा जास्त उंचीवर असली पाहिजे. जोडलेल्या रचनेच्या केसिंगसाठी, तेल संरक्षकातील तेलाची सर्वात खालची पातळी केसिंगच्या वरच्या भागापेक्षा जास्त उंचीवर असली पाहिजे. संरक्षकातील तेलाच्या पातळीतील बदल कोणत्याही वेळी पाहण्यासाठी, तेल संरक्षकाच्या बाजूला एक काचेचा तेल पातळी मापक (किंवा तेल पातळी मापक) बसवलेला असतो.

ट्रान्सफॉर्मर संरक्षकाचा प्रकार
ट्रान्सफॉर्मर कन्झर्वेटरचे तीन प्रकार आहेत: कोरुगेटेड प्रकार, कॅप्सूल प्रकार आणि डायफ्राम प्रकार.
१. कॅप्सूल प्रकारचा तेल संरक्षक आत असलेल्या रबर कॅप्सूलच्या साहाय्याने ट्रान्सफॉर्मर तेलाला बाहेरील वातावरणापासून वेगळे करतो आणि ट्रान्सफॉर्मर तेलाला औष्णिक प्रसरण व शीत आकुंचनासाठी जागा उपलब्ध करून देतो.

२. डायफ्राम प्रकारच्या कन्झर्व्हेटरमध्ये रबर डायफ्रामच्या साहाय्याने ट्रान्सफॉर्मर तेलाला बाहेरील वातावरणापासून वेगळे ठेवले जाते आणि ट्रान्सफॉर्मर तेलाच्या औष्णिक प्रसरणासाठी व शीत आकुंचनासाठी जागा उपलब्ध करून दिली जाते.

३. कोरुगेटेड ऑइल कन्झर्व्हेटर हे धातूच्या नालीदार पत्र्यांपासून बनवलेले एक धातूचे विस्तारक आहे, जे ट्रान्सफॉर्मर तेलाला बाहेरील वातावरणापासून वेगळे ठेवते आणि ट्रान्सफॉर्मर तेलाच्या औष्णिक प्रसरणासाठी व शीत आकुंचनासाठी जागा उपलब्ध करून देते. कोरुगेटेड ऑइल कन्झर्व्हेटरचे अंतर्गत ऑइल कन्झर्व्हेटर आणि बाह्य ऑइल कन्झर्व्हेटर असे दोन प्रकार आहेत. अंतर्गत ऑइल कन्झर्व्हेटरची कार्यक्षमता अधिक चांगली असते, परंतु त्याचा आकार मोठा असतो.

ट्रान्सफॉर्मर कंझर्व्हेटरचे सीलिंग
पहिला प्रकार म्हणजे उघडा (सील नसलेला) तेल संरक्षक, ज्यामध्ये ट्रान्सफॉर्मरचे तेल थेट बाहेरील हवेच्या संपर्कात असते. दुसरा प्रकार म्हणजे कॅप्सूल तेल संरक्षक, ज्याचा वापर हळूहळू कमी होत आहे कारण कॅप्सूल लवकर जुनी होऊन तिला तडे जातात आणि तिची सीलिंगची कार्यक्षमता खराब असते. तिसरा प्रकार म्हणजे डायफ्राम प्रकारचा तेल संरक्षक, जो ०.२६ ते ०.३५ जाडीच्या नायलॉन कापडाच्या दोन थरांपासून बनलेला असतो, ज्याच्या मध्यभागी निओप्रीनचा थर असतो आणि बाहेरच्या बाजूला सायनोजेन ब्युटाडाइनचा लेप दिलेला असतो. तथापि, याच्या स्थापनेची गुणवत्ता आणि देखभाल प्रक्रियेसाठी उच्च आवश्यकता असतात आणि त्याचा वापराचा परिणाम आदर्श नाही, मुख्यत्वे तेल गळती आणि रबरच्या भागांची झीज यामुळे वीज पुरवठ्याच्या सुरक्षिततेवर, विश्वासार्हतेवर आणि सुव्यवस्थित उत्पादनावर परिणाम होतो. त्यामुळे, याचा वापरही हळूहळू कमी होत आहे. चौथा प्रकार म्हणजे कॉम्पेन्सेटर म्हणून धातूचे लवचिक घटक वापरणारा तेल संरक्षक, ज्याचे दोन प्रकारात वर्गीकरण करता येते: बाह्य तेल प्रकार आणि अंतर्गत तेल प्रकार. अंतर्गत उभ्या तेल संरक्षकामध्ये तेलाचे कंटेनर म्हणून नालीदार पाईप्स वापरले जातात. भरपाई केलेल्या तेलाच्या प्रमाणानुसार, एक किंवा अधिक नालीदार नळ्या वापरून तेलाच्या नळ्या चेसिसवर समांतर आणि उभ्या स्थितीत ठेवल्या जातात. धूळ संरक्षक आवरण बाहेरून जोडले जाते. नालीदार नळ्या वर-खाली हलवून इन्सुलेटिंग तेलाच्या आकारमानाची भरपाई केली जाते. याचा आकार बहुतेकदा आयताकृती असतो. बाह्य क्षैतिज तेल संरक्षक, बेलोच्या साहाय्याने एअर बॅग म्हणून तेल संरक्षकाच्या सिलेंडरमध्ये आडवे ठेवले जाते. इन्सुलेटिंग तेल बेलोच्या बाहेरील बाजू आणि सिलेंडर यांच्यामध्ये सामावलेले असते आणि बेलोमधील हवा बाहेरच्या बाजूला पोहोचते. इन्सुलेटिंग तेलाच्या आकारमानाची भरपाई करण्यासाठी बेलोच्या प्रसरण आणि आकुंचनामुळे तेल संरक्षकाचे अंतर्गत आकारमान बदलते. याचा बाह्य आकार आडवा सिलेंडर असतो.

१. उघड्या प्रकारचा तेल संरक्षक (कन्झर्व्हेटर) किंवा कमी-व्होल्टेज लहान क्षमतेच्या ट्रान्सफॉर्मरची लोखंडी बॅरल ऑइल टँक ही सर्वात मूळ पद्धत आहे, म्हणजेच, बाहेरील हवेच्या संपर्कात असलेली तेलाची टाकीच तेल संरक्षक म्हणून वापरली जाते. ती सीलबंद नसल्यामुळे, इन्सुलेटिंग तेलाचे ऑक्सिडेशन होण्याची आणि आर्द्रतेमुळे प्रभावित होण्याची शक्यता जास्त असते. दीर्घकाळ चालल्यानंतर, ट्रान्सफॉर्मर तेलाची गुणवत्ता ऑक्सिजनयुक्त होते आणि खराब झालेल्या ट्रान्सफॉर्मर तेलातील सूक्ष्म पाणी आणि हवेचे प्रमाण मानकांपेक्षा खूप जास्त होते, ज्यामुळे ट्रान्सफॉर्मरच्या सुरक्षित, किफायतशीर आणि विश्वसनीय कार्याला मोठा धोका निर्माण होतो. यामुळे ट्रान्सफॉर्मरची सुरक्षितता आणि इन्सुलेटिंग तेलाचे सेवा आयुष्य गंभीरपणे कमी होते. सध्या, या प्रकारचे तेल संरक्षक (कन्झर्व्हेटर) मूलतः बंद झाले आहेत, जे बाजारात क्वचितच दिसतात किंवा फक्त कमी व्होल्टेज पातळीच्या ट्रान्सफॉर्मरवर वापरले जातात.

२. कॅप्सूल प्रकारचा तेल संरक्षक (कॅप्सूल टाईप ऑइल कन्झर्व्हेटर) हा पारंपरिक तेल संरक्षकाच्या आत बसवलेली एक तेल-प्रतिरोधक नायलॉन कॅप्सूल बॅग आहे. हे ट्रान्सफॉर्मरच्या बॉडीमधील तेलाला हवेपासून वेगळे ठेवते: ट्रान्सफॉर्मरमधील तेलाचे तापमान कमी-जास्त होत असताना, ते श्वास घेते, ज्यामुळे तेलाच्या आकारमानात बदल झाल्यावर पुरेशी जागा उपलब्ध होते. याचे कार्यतत्त्व असे आहे की, कॅप्सूल बॅगमधील वायू श्वास नलिकेद्वारे (ब्रीदिंग ट्यूब) आणि आर्द्रता शोषकाद्वारे (मॉइश्चर ॲबसॉर्बर) वातावरणाशी संपर्क साधतो. कॅप्सूल बॅगचा तळ तेल संरक्षकाच्या तेलाच्या पातळीजवळ असतो. जेव्हा तेलाची पातळी बदलते, तेव्हा कॅप्सूल बॅग देखील प्रसरण पावते किंवा आकुंचन पावते: कारण सामग्रीतील समस्यांमुळे रबर बॅगला तडे जाऊ शकतात, हवा आणि पाणी तेलात शिरून ट्रान्सफॉर्मरच्या तेलाच्या टाकीत प्रवेश करतात, ज्यामुळे तेलातील पाण्याचे प्रमाण वाढते. इन्सुलेशनची कार्यक्षमता कमी होते आणि तेलाचे डायलेक्ट्रिक नुकसान वाढते, ज्यामुळे इन्सुलेशन तेलाची वृद्धी प्रक्रिया (एजिंग प्रोसेस) वेगवान होते: म्हणून, ट्रान्सफॉर्मरमधील सिलिकॉन रबरचे कण बदलण्याची आवश्यकता असते. जेव्हा स्वच्छतेची स्थिती गंभीर असते, तेव्हा ट्रान्सफॉर्मरमधील तेल जबरदस्तीने गाळावे लागते किंवा देखभालीसाठी वीजपुरवठा बंद करावा लागतो.

३. आयसोलेटेड ऑइल कन्झर्व्हेटर डायफ्राम ऑइल कन्झर्व्हेटर कॅप्सूल प्रकारच्या काही समस्या सोडवते, परंतु रबर मटेरियलच्या गुणवत्तेची समस्या सोडवणे कठीण आहे, ज्यामुळे वापरादरम्यान गुणवत्तेच्या समस्या उद्भवू शकतात, जे सुरक्षित वापरासाठी धोका निर्माण करते. पॉवर ट्रान्सफॉर्मर४. मेटल कोरुगेटेड (आतील तेल) सील्ड ऑइल कन्झर्व्हेटरमध्ये वापरलेले तंत्रज्ञान परिपक्व आहे. ट्रान्सफॉर्मरसाठीचे इलॅस्टिक एलिमेंटचे विस्तारण आणि प्रवर्धन - शीट मेटल एक्सपांडर तंत्रज्ञान, जे २० वर्षांहून अधिक काळापासून पॉवर सिस्टीममध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरले जात आहे, त्यातही एका इलॅस्टिक एलिमेंटमध्ये ट्रान्सफॉर्मर तेल भरले जाते आणि तेलाचे प्रमाण संतुलित करण्यासाठी त्याच्या कोअरला वर-खाली विस्तारू व आकुंचन पावू दिले जाते. अंतर्गत ऑइल कन्झर्व्हेटर हे दोन कोरुगेटेड कोअर (१ सीआर१८एनआयजीटीआय) असलेले असून, ते व्हॅक्यूम एक्झॉस्ट पाईप, ऑइल इंजेक्शन पाईप, ऑइल लेव्हल इंडिकेटर, फ्लेक्झिबल कनेक्टिंग पाईप आणि कॅबिनेट फूट यांनी बनलेले असते. हे वातावरणीय गंज प्रतिरोधक आणि उच्च तापमान प्रतिरोधक असलेल्या स्टेनलेस स्टीलचे बनलेले आहे, जे २०,००० पेक्षा जास्त फेऱ्यांचे आयुष्य पूर्ण करू शकते. ट्रान्सफॉर्मर तेलाच्या तापमानातील बदलामुळे कोअर वर-खाली हलतो आणि ट्रान्सफॉर्मर तेलाच्या आकारमानातील बदलाची आपोआप भरपाई करतो.

(1) कोअरच्या आतील पोकळीत एक दाब संरक्षण उपकरण डँपर बसवलेले असते, जे ट्रान्सफॉर्मरमधील तेलाच्या दाबात अचानक वाढ झाल्यामुळे तेल साठवण कॅबिनेटवर होणारा आघात लांबवते. जेव्हा कोअरची मर्यादा गाठली जाते, तेव्हा कोअर तुटतो आणि दाब कमी करून ट्रान्सफॉर्मरच्या मुख्य भागाचे संरक्षण केले जाते, ज्यामुळे ट्रान्सफॉर्मरच्या कार्याची विश्वसनीयता वाढते. हे वैशिष्ट्य इतर संरक्षकांमध्ये उपलब्ध नाही.

(2) कोर एक किंवा अधिक गाभ्यांनी बनलेला असतो, ज्याच्या बाहेर एक संरक्षक आवरण असते. गाभ्याचा बाहेरील भाग वातावरणाशी जोडलेला असतो, ज्यामुळे उष्णता उत्सर्जन आणि वायुवीजनाचा चांगला परिणाम होतो, ट्रान्सफॉर्मर तेलाचे अभिसरण वेगवान होते, ट्रान्सफॉर्मरमधील तेलाचे तापमान कमी होते आणि ट्रान्सफॉर्मरच्या कार्याची विश्वसनीयता सुधारते.

(3) तेलाच्या पातळीचे सूचक देखील ट्रान्सफॉर्मरच्या शीट मेटल एक्सपांडरसारखेच आहे. कोअरच्या प्रसरण आणि आकुंचनासोबत, सूचक बोर्ड देखील कोअरसोबत वर किंवा खाली जातो. याची संवेदनशीलता उच्च आहे, आणि बाहेरील संरक्षक आवरणावर बसवलेल्या निरीक्षण खिडकीतून तेलाच्या पातळीतील बदल पाहता येतो, जे सहज समजण्यासारखे आणि विश्वसनीय आहे. तेलाच्या पातळीवर लक्ष ठेवण्यासाठी अलार्म उपकरण आणि एक रेंज स्विच बाहेरील संरक्षक व्हॉल्यूमवर बसवलेले आहेत, जे मानवी हस्तक्षेपाशिवाय चालवण्याची गरज पूर्ण करू शकतात.

(4) तेलाची चुकीची पातळी दिसण्याची समस्या नाही: विविध प्रकारचे तेल संरक्षक कार्यरत असताना हवा पूर्णपणे बाहेर काढू शकत नाहीत, ज्यामुळे तेलाची चुकीची पातळी दिसू शकते. दुसरे म्हणजे, कोर टेलिस्कोपप्रमाणे वर-खाली होत असल्यामुळे हे तंत्रज्ञान अत्यंत संवेदनशील आहे. याव्यतिरिक्त, कोरमध्ये एक बॅलन्स स्टील प्लेट असते, जी सूक्ष्म सकारात्मक दाब निर्माण करते, ज्यामुळे कोरमधील हवा पूर्णपणे बाहेर जाईपर्यंत आणि आवश्यक तेलाची पातळी गाठेपर्यंत ती सहजपणे बाहेर काढली जाते, अशा प्रकारे तेलाची चुकीची पातळी दिसण्याची समस्या दूर होते.

(5) ऑन-लोड टॅप चेंजर ऑइल टँकमध्ये ट्रान्सफॉर्मरचा एक महत्त्वाचा घटक म्हणून मेटल कोरुगेटेड एक्सपांडरचा वापर करू नये. त्याच्या कार्यादरम्यान, लोडच्या स्थितीनुसार व्होल्टेज नियमितपणे समायोजित करणे आवश्यक असते. दुसरे म्हणजे, समायोजन प्रक्रियेदरम्यान आर्क (विद्युत ठिणगी) अपरिहार्यपणे निर्माण होतो आणि विशिष्ट वायू तयार होतो, जो पूर्णपणे सीलबंद मेटल कोरुगेटेड एक्सपांडरच्या आकारमानामुळे मर्यादित असतो. हे तेलाच्या विघटनामुळे निर्माण होणारा वायू बाहेर टाकण्यासाठी अनुकूल नसल्यामुळे, तो वायू वारंवार बाहेर काढण्यासाठी लोकांना जागेवर पाठवणे आवश्यक असते. उत्पादक किंवा वापरकर्ता यांपैकी कोणीही ऑन-लोड टॅप चेंजर असलेल्या लहान ऑइल कन्झर्व्हेटरमध्ये पूर्णपणे सीलबंद मेटल कोरुगेटेड एक्सपांडरचा वापर करण्याची शिफारस करत नाही.